بصير احمد دولت آبادى
429
شناسنامه افغانستان ( فارسى )
محمد هاشم خان خود را بالاتر از قانون مىشمرد . » « 1 » براساس اين خصلت برترىجويى بود كه زندانهاى افغانستان پر از افرادى شدند كه بدون دوسيه و سند به دستور شفاهى هاشم خان زندانى شدند . مرحوم فرهنگ باز در اين زمينه مطلبى خواندنى دارد . او از قول يكى از كارگزاران دولت مىنويسد كه وى شفاعت فرد بيگناهى را كرد ، تا زمينهء آزادى او را فراهم سازد ، امّا هاشم خان در جواب گفت : « عجب مردم احمقايد . در هنگامى كه دوست من بود ، او را توسط من زندانى ساختيد . اكنون كه دشمن شده ، مىخواهيد او را آزاد كنم ؟ من هرگز مانند شما احمق نخواهم شد . بگذاريد در زندان بميرد تا از شرش آسوده بمانيم . » « 2 » مىتوان حدس زد كه با اينگونه تدبير و حكومتدارى ، چه تعداد انسانهاى سرشناس به زندان رفته باشند . در پايان صدارت هفده سالهء هاشم خان نهتنها وجود او براى ملت قابلتحمل نبود ، كه خود درباريان هم از اقدامات خودسرانهاش به ستوه آمده بودند ، زيرا در دورهء صدارت او ، ظاهر خان در امر حكومتدارى از خود هيچگونه صلاحيتى نشان نمىداد . همين قضيه باعث شد كه در دورهء انقلاب ، تعدادى او را از جنايات و بىعدالتىهاى عصر حكومتش مبرا دانند ، در صورتى كه تاريخ نشان داده است كه ظاهر خان در تمامى اقدامات بهطور غير مستقيم دست داشته و اينكه كنارهگيرى او را به گردن عموها بيندازيم جز توجيه چيز ديگرى نمىتواند باشد .
--> ( 1 ) . افغانستان در پنج قرن اخير ، ص 653 . ( 2 ) . افغانستان در پنج قرن اخير ، ص 654 .